Pobyt w Kijowie, w trudnym i wa\u017cnym czasie wojny, jest niepowtarzalnym do\u015bwiadczeniem. Nie chodzi mi jednak o niezdrow\u0105 ekscytacj\u0119 niebezpiecze\u0144stwem i okrucie\u0144stwem; idzie mi raczej o mo\u017cliwo\u015b\u0107 patrzenia z bliska na ukrai\u0144skie spo\u0142ecze\u0144stwo, na kt\u00f3rym wojna wymusza zmiany tak g\u0142\u0119bokie, \u017ce to co zazwyczaj jest statyczne (w r\u00f3\u017cnych planach), tutaj podlega przeistoczeniom widocznym go\u0142ym okiem.<\/p>\n\n\n\n
Odbywaj\u0105ca si\u0119 tu wielop\u0142aszczyznowa rewolucja w \u015bwiadomo\u015bci falsyfikuje szereg modnych na \u015bwiecie trend\u00f3w \u2013 trzeba tylko uwa\u017cnie si\u0119 przyjrze\u0107. W takiej perspektywie Ukraina jest wielkim laboratorium funkcjonowania idei w XXI wieku, poniewa\u017c wojna usun\u0119\u0142a szereg \u201ebezpiecznik\u00f3w\u201d kulturowej inercji i kierunki, w jakich p\u0142ynie ukrai\u0144ska \u015bwiadomo\u015b\u0107 pozwalaj\u0105 nam szerzej spojrze\u0107 na szereg prawd og\u00f3lnych.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cne te\u017c jest pole inne obserwacji: Ukraina i Polska. Taki widnokr\u0105g jest (mimo ca\u0142ej grozy wojny) niezwykle radosny i fascynuj\u0105cy zarazem. Mo\u017cna go obserwowa\u0107 niczym kochank\u00f3w podczas wsp\u00f3lnego spaceru wiosennym popo\u0142udniem – kiedy uczucie bije z ka\u017cdego ruchu czy gestu. Jak bardzo jeste\u015bmy zdziwieni, kiedy dowiemy si\u0119, \u017ce prze\u017cywaj\u0105ca miodowy miesi\u0105c para by\u0142a ju\u017c ze sob\u0105 bardzo dawno temu i rozsta\u0142a si\u0119 w eksplozji publicznej awantury, w atmosferze wzajemnych oskar\u017ce\u0144 i realnych zdrad, \u017ce wzajemnie zrobili sobie tyle z\u0142ego\u2026 Wtedy ten ich \u201emiodowy miesi\u0105c\u201d wydaje si\u0119 tym dziwniejszy. Patrz\u0105 na siebie z mi\u0142o\u015bci\u0105, tak jakby dopiero si\u0119 dopiero poznali, a przecie\u017c byli r\u00f3wnie\u017c sob\u0105 wcze\u015bniej, wtedy kiedy robili sobie rzeczy najgorsze. Ka\u017cdy okruch pami\u0119ci mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 tu niczym mina.<\/p>\n\n\n\n
Niemniej fascynuj\u0105ca jest trzecia p\u0142aszczyzna (po uniwersalnej i polsko – ukrai\u0144skiej): wewn\u0105trz ukrai\u0144ska. Ukrai\u0144cy pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 sami z sob\u0105. Usi\u0142uj\u0105 pojedna\u0107 swoj\u0105 realn\u0105 i ugruntowan\u0105 (a jak\u017ce mog\u0142oby by\u0107 inaczej?!) sowieck\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 z g\u0142\u0119bokim przekonaniem, \u017ce s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Zachodu. Kompleks wobec \u201ewy\u017cszej\u201d rosyjskiej kultury zderza si\u0119 z przekonaniem o w\u0142asnej supremacji nad p\u00f3\u0142nocno-wschodnim, imperialnym s\u0105siadem \u2013 ta wy\u017cszo\u015b\u0107 Ukrainy nad Rosj\u0105 mo\u017ce by\u0107 i realnie jest opisana jedynie bajkowo-Tolkienowskim j\u0119zykiem: Mordor i Orki, kontra \u015bwiat Dobra. Zach\u0142y\u015bni\u0119ci narodow\u0105 swobod\u0105, wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Ukrai\u0144cy, s\u0105 w stanie po\u015bwi\u0119ci\u0107 naprawd\u0119 wiele dla obrony w\u0142asnego, suwerennego, narodowego pa\u0144stwa, a jednak, niczym \u0107my do \u015bwiecy, pod\u0105\u017caj\u0105 w kierunku globalizuj\u0105cych wszystko centr\u00f3w kultury zachodniej – kt\u00f3re im natychmiast zabior\u0105 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tej wymarzonej niepodleg\u0142o\u015bci. Najbardziej patriotyczne spo\u0142ecze\u0144stwo przeciw kamieniom m\u0142y\u0144skim kosmopolityzuj\u0105cej wszystko kultury \u015bwiata Zachodu – kolizja b\u0119dzie naprawd\u0119 widowiskowa.<\/p>\n\n\n\n
W ka\u017cdym tek\u015bcie istotny jest autor, oraz docelowy czytelnik. Sam tytu\u0142 \u201eMoja Ukraina\u201d mo\u017ce wprowadza\u0107 w b\u0142\u0105d. W j\u0119zyku polskim – a mo\u017ce przede wszystkim w naszym polskim kodzie kulturowym – mo\u017cna taki tytu\u0142 zrozumie\u0107 przynajmniej na trzy sposoby.<\/p>\n\n\n\n
\u201eMoja Ukraina\u201d oznacza\u0107 mo\u017ce deklaracje narodow\u0105. By\u0142oby to myl\u0105ce. Mam do kraju nad Dnieprem znaczny sentyment, tutejszy \u201educh narodowy\u201d w wielu aspektach bardzo mi odpowiada, jestem jednak tu obcy. W Polsce niekt\u00f3rzy zarzucaj\u0105 mi ukrai\u0144sko\u015b\u0107, znaj\u0105c moje cz\u0119\u015bciowo ukrai\u0144skie korzenie. Dla mnie nie by\u0142oby to zarzutem, ale obiektywnie rzecz ujmuj\u0105c i patrz\u0105c na m\u00f3j osobisty kulturowy kod, jestem po prostu \u201ejagiello\u0144skim\u201d Polakiem – w Ojczy\u017anie jest wielu takich jak ja. Nie, tytu\u0142 nie jest narodow\u0105 deklaracj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna jednak rozumie\u0107 go odwrotnie: jako kolonialn\u0105 (ewentualnie, postkolonialn\u0105) deklaracj\u0119 Polaka \u2013 jako uznanie prawa \u201ew\u0142asno\u015bci\u201d do Ukrainy. Kr\u0119gi silnie narodowo-nacjonalistyczne uwielbiaj\u0105 t\u0119 perspektyw\u0119. Dla nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich jest to dow\u00f3d na \u201epolsk\u0105 okupacj\u0119\u201d, a dla polskich na \u201emisj\u0119 cywilizacyjn\u0105\u201d na \u201edzikich stepach\u201d por\u00f3wnywaln\u0105 do dziewi\u0119tnastowiecznej misji mocarstw kolonialnych w trzecim \u015bwiecie. <\/p>\n\n\n\n
Nie, tu odpowied\u017a jest zupe\u0142nie negatywna. Takie podej\u015bcie uwa\u017cam za b\u0142\u0119dne naukowo, kompromituj\u0105ce moralnie i dowodz\u0105ce licznych kompleks\u00f3w (po obu stronach).<\/p>\n\n\n\n
Jest wreszcie trzecie rozumienie tego tytu\u0142u: \u201eMoja Ukraina\u201d jako podkre\u015blenie, \u017ce autor nie pretenduje do miana nosiciela prawdy obiektywnej. Spostrze\u017cenia dalej zawarte s\u0105 tylko \u201emoje\u201d, s\u0105 skutkiem mojego wykszta\u0142cenia i prze\u017cy\u0107, kt\u00f3rymi jednak ch\u0119tnie podziel\u0119 si\u0119 z czytelnikiem.<\/p>\n\n\n\n
Do kogo kierowany jest ten zbi\u00f3r tekst\u00f3w? G\u0142\u00f3wnie do moich rodak\u00f3w. W por\u00f3wnaniu z krajami Zachodu, my Polacy znamy Ukrain\u0119 ca\u0142kiem nie\u017ale, ale jednak rozpaczliwie jednowymiarowo. Toniemy w stereotypach, co powoduje, \u017ce Ukrai\u0144cy nas \u201ezaskakuj\u0105\u201d (ostatnio, na szcz\u0119\u015bcie pozytywnie). W takiej sytuacji, g\u0142os z Ukrainy mo\u017ce (chocia\u017c nie musi) by\u0107 dla czytelnika odkrywczy, a przynajmniej ciekawy.<\/p>\n\n\n\n
Chyba ka\u017cdy lubi przegl\u0105da\u0107 si\u0119 w cudzych oczach, wi\u0119c te teksty mog\u0105 by\u0107 te\u017c warto\u015bciowe r\u00f3wnie\u017c dla Ukrai\u0144c\u00f3w; mo\u017ce ten polski g\u0142os o Ukrainie pomo\u017ce im zrozumie\u0107 Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Je\u017celi to, co jest dalej napisane b\u0119dzie dla czytelnik\u00f3w nie tylko ciekawe, ale i zmieni (cho\u0107by w minimalnym stopniu) ich pogl\u0105dy i postawy, to b\u0119dzie to dla mnie pow\u00f3d do g\u0142\u0119bokiej satysfakcji. Wzajemne zrozumienie jest teraz obu spo\u0142eczno\u015bciom potrzebne niczym powietrze.<\/p>\n\n\n\n
Kij\u00f3w, wiosna AD MMXXIII<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pobyt w Kijowie, w trudnym i wa\u017cnym czasie wojny, jest niepowtarzalnym do\u015bwiadczeniem. Nie chodzi mi jednak o niezdrow\u0105 ekscytacj\u0119 niebezpiecze\u0144stwem i okrucie\u0144stwem; idzie mi raczej o mo\u017cliwo\u015b\u0107 patrzenia z bliska na ukrai\u0144skie spo\u0142ecze\u0144stwo, na kt\u00f3rym wojna wymusza zmiany tak g\u0142\u0119bokie, \u017ce to co zazwyczaj jest statyczne (w r\u00f3\u017cnych planach), tutaj podlega przeistoczeniom widocznym go\u0142ym okiem. … <\/p>\n