<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142czesne Maroka\u0144skie pa\u0144stwo wiele wysi\u0142ku wk\u0142ada w pi\u0119kno \u015bwiata zewn\u0119trznego. Najlepiej wida\u0107 to w stolicy. Wida\u0107 to: w wyremontowanych starych budynkach, w wypieszczonych parkach, czy cho\u0107by w miejskich trawnikach i chodnikach. Tak jest w stolicy, ale tam, gdzie (jak w Fezie), silnie spotykamy si\u0119 z tradycj\u0105, kr\u00f3luje kontrast dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w. Za drzwiami dom\u00f3w jest \u015bwiat wewn\u0119trzny, skonstruowany wok\u00f3\u0142 dziedzi\u0144c\u00f3w. Jest on zadbany i czysty, <\/a>rozsmakowany w finezyjnych detalach zdobionych mebli i lamp, a cisza w nim jest dodatkowo kojona szmerem fontann.<\/p>\n\n\n\n Po drugiej stronie drzwi jest \u015bwiat inny\u2013 \u015bwiat przestrzeni publicznej: chaotyczny i ha\u0142a\u015bliwy, bywa brudny i obskurny, za\u015bmiecony i cz\u0119sto nie najlepiej pachn\u0105cy. Chaos tego drugiego nie jest defektem estetyki miejscowej kultury, bo wewn\u0105trz dom\u00f3w estetyczna pieczo\u0142owito\u015b\u0107 a\u017c uderza. Jest utkana drobnymi detalami tak bardzo, \u017ce mo\u017cemy j\u0105 zdefiniowa\u0107 jako absolutne antypody ch\u0142odnego funkcjonalizmu Ikei. Mo\u017cna takiego pi\u0119kna nie lubi\u0107, ale nie mo\u017cna go lekcewa\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0105d wi\u0119c, niedostrzegane przez miejscowych napi\u0119cie mi\u0119dzy dwoma \u015bwiatami? Przecie\u017c, kiedy stoimy przy wysokim obskurnym murze na ulicy, to zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce od drugiej strony jest on pokryty pi\u0119knie zdobionymi kaflami, ale te\u017c na odwr\u00f3t\u2026 Te dwa \u015bwiaty s\u0105 dzielone centymetrami grubo\u015bci drzwi lub muru. Te drzwi\u2026 najcz\u0119\u015bciej jedynie one nosz\u0105 na sobie \u015blady wysi\u0142ku artysty r\u00f3wnie\u017c i na zewn\u0105trz. W ca\u0142ym tym wywodzie, jedyny wyj\u0105tek to obiekty sakralne.<\/p>\n\n\n\n To nie jest specyfika jedynie maroka\u0144ska \u2013 tak wygl\u0105da \u015bwiat muzu\u0142ma\u0144ski – przynajmniej w tej cz\u0119\u015bci, jak\u0105 widzia\u0142em. Podobne podej\u015bcie by\u0142o chyba tak\u017ce w antycznym Rzymie i okresie hellenistycznym w Grecji; przecie\u017c do wewn\u0119trznych \u201eogrod\u00f3w\u201d ucieka\u0142 my\u015blami (a chyba i fizycznie) filozof Epikur. Odkrywane przez archeolog\u00f3w antyczne wille, bardzo przypominaj\u0105 przestrze\u0144 maroka\u0144skich riad\u00f3w. Sp\u00f3jrzmy jednak na problem bardziej fundamentalnie; idzie tu o koncentracj\u0119 na tym, co prywatne z jednoczesnym zaniedbaniem tego, co publiczne.<\/p>\n\n\n\n Jak\u017ce to odleg\u0142e od typowego dla Europy skupieniu na sferze publicznej, na tym co jest elementem przestrzeni wsp\u00f3lnej. W antycznej Grecji, w demokratycznych Atenach by\u0142o podobnie – p\u00f3\u017aniej po Aleksandrze Wielkim ju\u017c nie. Przychodzi mi do g\u0142owy ryzykowna teza, \u017ce jest to zwi\u0105zane z systemem politycznym. Tam gdzie jest silny podzia\u0142 na oderwan\u0105 od spo\u0142ecze\u0144stwa w\u0142adz\u0119 – jak w\u0142adza: kalifa, emira, czy su\u0142tana, ale te\u017c hellenistycznego kr\u00f3la czy rzymskiego cezara – to (je\u015bli tylko warunki materiale na to pozwol\u0105) cz\u0142owiek, nie mog\u0105c traktowa\u0107 miejsc publicznych jako czego\u015b swojego, skupia si\u0119 na budowie (zamkni\u0119tej dla wrogiego \u015bwiata i dla reszty ludzi) swojej enklawy \u2013 wewn\u0119trznego raju.<\/p>\n\n\n\n My\u015bla\u0142em o tym wszystkim chodz\u0105c po Fezie, ale mia\u0142em te\u017c przed oczami inne spotkanie \u015bwiat\u00f3w z dw\u00f3ch stron mur\u00f3w – \u015bwietny dyptyk Jeana Geromea, pokazuj\u0105cy par\u0119, jaka mimo przeszk\u00f3d, flirtuje przez niewielkie zakratowane okienko. Dzi\u0119ki formie dyptyku widzimy to z obu stron. Zawsze uwa\u017ca\u0142em, \u017ce to daleko posuni\u0119ta idealizacja \u015bwiata kultury islamu – tak typowa dla malarstwa ko\u0144ca XIX wieku. Teraz tu, w Fezie, widz\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107 architektury i estetyki. Widz\u0119 podobne motywy na kiczowatych \u201edzie\u0142ach\u201d sprzedawanych turystom na tutejszym suku. Ta idealizacja dosy\u0107 mocno trzyma si\u0119 ziemi Mahgrebu i to jest chyba najlepsza (na jak\u0105 mnie sta\u0107) turystyczna reklama Maroka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wsp\u00f3\u0142czesne Maroka\u0144skie pa\u0144stwo wiele wysi\u0142ku wk\u0142ada w pi\u0119kno \u015bwiata zewn\u0119trznego. Najlepiej wida\u0107 to w stolicy. Wida\u0107 to: w wyremontowanych starych budynkach, w wypieszczonych parkach, czy cho\u0107by w miejskich trawnikach i chodnikach. Tak jest w stolicy, ale tam, gdzie (jak w Fezie), silnie spotykamy si\u0119 z tradycj\u0105, kr\u00f3luje kontrast dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w. Za drzwiami dom\u00f3w jest \u015bwiat … <\/p>\n