{"id":381,"date":"2024-07-05T23:07:03","date_gmt":"2024-07-05T20:07:03","guid":{"rendered":"https:\/\/czyzewski.blog\/?p=381"},"modified":"2024-07-05T23:52:12","modified_gmt":"2024-07-05T20:52:12","slug":"nieoczywiste-i-kontrowersyjne-refleksje-po-marokanskiej-podrozy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/2024\/07\/05\/nieoczywiste-i-kontrowersyjne-refleksje-po-marokanskiej-podrozy\/","title":{"rendered":"Nieoczywiste i kontrowersyjne refleksje po maroka\u0144skiej podr\u00f3\u017cy"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

Podr\u00f3\u017ce i podr\u00f3\u017cnicy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dziesi\u0119\u0107 dni temu wr\u00f3ci\u0142em z Maroka. Do g\u0142owy ci\u015bnie si\u0119 fundamentalne pytanie: po co porzucamy komfort w\u0142asnego \u015bwiata? Dlaczego szukamy egzotyki? Czy a\u017c tak \u017ale nam w domu? Niestety, chyba nie ma odpowiedzi uniwersalnej, ale mo\u017ce obserwacja tego, co inne pokazuje nam lepiej to, co jest nasze, w\u0142asne\u2026<\/p>\n\n\n\n

Istnieje pewien wsp\u00f3\u0142czesny standard podr\u00f3\u017cniczych opowie\u015bci – przesycone s\u0105 nim media spo\u0142eczno\u015bciowe, ale tak\u017ce relacje w powoli zamieraj\u0105cych mediach tradycyjnych. Turysta\/podr\u00f3\u017cnik jest \u201eoczarowany\u201d, wra\u017cenia s\u0105 \u201eniepowtarzalne\u201d, a miejscowa kultura \u201efascynuj\u0105ca\u201d. Wi\u0119cej to m\u00f3wi o psychice zwiedzaj\u0105cego ni\u017c o kraju, kt\u00f3ry on opisuje. W najgorszym wypadku mo\u017ce to by\u0107 tkwi\u0105ce w nie\u015bwiadomo\u015bci alibi t\u0142umacz\u0105ce po\u015bwi\u0119cenie na podr\u00f3\u017c niema\u0142ych pieni\u0119dzy; bez tych wra\u017ce\u0144 i zachwyt\u00f3w, by\u0142yby one po prostu stracone. Oczywi\u015bcie m\u00f3g\u0142bym i ja \u201epozachwyca\u0107 si\u0119\u201d egzotyk\u0105 Maroka, albo napisa\u0107 podr\u00f3\u017cniczego bloga z poradami, chc\u0119 jednak wyj\u015b\u0107 poza ten schemat – wyj\u015b\u0107 z refleksjami kontrowersyjnymi i zarazem (mam nadzieje) nieoczywistymi. <\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cda obserwacja jest ska\u017cona okiem obserwatora, tak wi\u0119c ja uczciwie zaznacz\u0119 moje ograniczenia. Po pierwsze jestem historykiem i podczas zagranicznych podr\u00f3\u017cy mo\u017ce zbyt wiele uwagi po\u015bwi\u0119cam zabytkom i og\u00f3lnie kulturze. Po drugie, na moje postrzeganie Maroka silnie musia\u0142o wp\u0142yn\u0105\u0107 do\u015bwiadczenie Bliskiego Wschodu; bardzo dobrze znam Turcj\u0119 i Syri\u0119, wielokrotnie by\u0142em w Libanie, Jordanii i Egipcie. Ogl\u0105da\u0142em te kraje wielokrotnie podr\u00f3\u017cuj\u0105c samodzielnie i to przez wiele tygodni. Moje wra\u017cenia z Maroka z konieczno\u015bci s\u0105 por\u00f3wnaniem kraju w pewnym sensie podobnego do wspomnianych pa\u0144stw, chocia\u017c jednocze\u015bnie odleg\u0142ego (tu od razu zaznacz\u0119, \u017ce na tle Bliskiego Wschodu Maroko wypada nie\u017ale). Jest jeszcze trzeci element, o kt\u00f3rym musz\u0119 wspomnie\u0107: jestem tradycjonalist\u0105 i zajmuj\u0119 swoje miejsce w polskiej wojnie ideologicznej. W postrzeganiu obcego kraju mog\u0119 wi\u0119c pr\u00f3bowa\u0107 by\u0107 uczciwy, jednak bezstronnym by\u0107 nie potrafi\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Sok z pomara\u0144czy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W Polsce \u201emaroka\u0144skie pomara\u0144cze\u201d s\u0105 chyba najbardziej rozpoznawalnym produktem z tego kraju. W Maroku zdecydowanie polecam sok z pomara\u0144czy. Wyciskany jest on na ka\u017cdym rogu – na ulicy i w ka\u017cdej restauracji. Jest \u015bwietny, a cena jest umiarkowana, chocia\u017c oczywi\u015bcie zale\u017cna od miejsca i waha si\u0119 od 4 do 8 z\u0142 za du\u017c\u0105 szklank\u0119 – uwa\u017cajcie jedynie na miejsca silniej turystyczne, bo bywa, \u017ce sprzedawcy \u201echrzcz\u0105\u201d sok wod\u0105. Nap\u00f3j jest serwowany wraz ze s\u0142omk\u0105 i zawsze jest to wygodna s\u0142omka plastikowa.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W drodze z Warszawy na krakowskie lotnisko, zje\u017cd\u017cali\u015bmy na stacje benzynowe i do kawy zawsze otrzymywali\u015bmy s\u0142omk\u0119 papierow\u0105 \u2013 nie wytrzymywa\u0142a ona nawet do po\u0142owy kubka. Problem z plastikiem? Oczywi\u015bcie, \u017ce tak. Zaznacz\u0119, \u017ce Maroko jest czystsze i porz\u0105dniejsze (szczeg\u00f3lnie Rabat) ni\u017c na przyk\u0142ad Egipt, ale i tak \u015bmietnik bywa tu straszny \u2013 uzupe\u0142nijmy: plastikowy \u015bmietnik. Pozw\u00f3lcie, \u017ce przywo\u0142am dwie sceny: pierwsza z nich to obraz z \u0142adnej,\u00a0 oceanicznej pla\u017cy w Essaouirze\u00a0 (historyczny\u00a0Mogador). Szeroki pas piasku (szczeg\u00f3lnie rozleg\u0142y podczas odp\u0142ywu), wzgl\u0119dnie pusto i ch\u0142odny wiatr odp\u0119dzaj\u0105cy \u017car s\u0142o\u0144ca. Idealne 24 stopnie \u2013 raj\u2026 Podczas przechadzki wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca mija\u0142o nas kilka\u2026 plastikowych butelek, kt\u00f3re silne podmuchy szybko toczy\u0142y po piasku ubitym falami Atlantyku…<\/p>\n\n\n\n

I obraz drugi: pustynia – nie ta w Merdzouga, przygotowana dla obcokrajowc\u00f3w (pi\u0119kne piaszczyste wydmy utrzymywane dla turystycznych wra\u017ce\u0144), lecz ta bardziej prawdziwa – rzadko odwiedzane pustkowia, najcz\u0119\u015bciej kamienisto-\u017cwirowe, sk\u0105po poro\u015bni\u0119te ma\u0142o wymagaj\u0105cymi tamaryszkami. Ma to sw\u00f3j urok. Je\u015bli szukamy pustyni, to przecie\u017c mi\u0119dzy innymi po to, aby odczu\u0107 pustk\u0119 \u2013 w Merdzoudze to trudne, ale na olbrzymich, pozbawionych atrakcyjnych piaszczystych diun, maroka\u0144skich bezkresach jest to mo\u017cliwe – albo mo\u017ce lepiej: by\u0142oby mo\u017cliwe, gdyby nie wszechobecne \u015bmieci. Z odpadkami organicznymi surowy, gor\u0105cy klimat radzi sobie b\u0142yskawicznie; wobec plastiku jest bezradny. Szczeg\u00f3lnie irytuj\u0105ce s\u0105 niebieskie torebki foliowe \u2013 ca\u0142e pola plastikowego \u015bmiecia, kt\u00f3re znacz\u0105 miejsca, gdzie zatrzymywali si\u0119 ludzie – nie zachodni tury\u015bci przecie\u017c… Osobn\u0105 spraw\u0105 jest dziwna dominacja tego w\u0142a\u015bnie koloru\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Powr\u00f3\u0107my do sedna: czy naprawd\u0119 nasza europejska walka z plastikiem ma jakikolwiek wp\u0142yw na za\u015bmiecenie Sahary czy afryka\u0144skich atlantyckich pla\u017c? Nie! My, u nas, sortujemy \u015bmieci – ja osobi\u015bcie z przekonaniem i determinacj\u0105. A robimy to w \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce \u015bmieci nie ma, \u017ce s\u0105 tylko niesortowane odpady. Kwestia plastiku to nie problem jego u\u017cycia, lecz sortowania i powt\u00f3rnego przetwarzania, a wi\u0119c, m\u00f3wi\u0105c wprost: to problem kultury spo\u0142ecze\u0144stwa. Oddajcie mi plastikowe s\u0142omki, bo ja i tak nie rzuc\u0119 ich na ulic\u0119! Nasi \u201ezieloni aktywi\u015bci\u201d uwa\u017caj\u0105, \u017ce ich papierowe s\u0142omki i torby w hipermarketach \u201eoczyszcz\u0105 \u015bwiat\u201d \u2013 to bzdura! Ma to taki zwi\u0105zek z meritum sprawy, jak rockowy koncert przeciw przemocy czy te\u017c wojnie wobec realnych przyczyn tych zjawisk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Maroka\u0144ski problem ze zwiedzaniem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce nastawione na turyst\u00f3w Maroko, przychyli im niebios tak, aby mogli oni do\u015bwiadczy\u0107 wszystkich atrakcji tego kraju. Generalnie tak jest, poza jednym wa\u017cnym \u201eale\u201d. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W ka\u017cdej kulturze najwa\u017cniejsze zabytki architektury to budowle sakralne. Jako\u015b tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce sprawom metafizycznym ludzie po\u015bwi\u0119caj\u0105 (a przynajmniej po\u015bwi\u0119cali) najwi\u0119cej artystycznego wysi\u0142ku. Zajrzyjcie w przewodnik turystyczny po dowolnym mie\u015bcie \u015bwiata, a zorientujecie si\u0119, ile obiekt\u00f3w w nim to obiekty religijne: katedra na Wawelu i Ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki w Krakowie, Hagia Sofia i B\u0142\u0119kitny Meczet w Stambule (Konstantynopolu), Meczet Ummajad\u00f3w w Damaszku, katedra \u015bw. Wita i ko\u015bcio\u0142y \u015bw. Miko\u0142aja w Pradze, San Vitale w Rawennie, \u0141awra Peczerska i Sob\u00f3r Sofijski w Kijowie\u2026 – nie b\u0119d\u0119 kontynuowa\u0142, ale mo\u017cna to ci\u0105gn\u0105\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. A teraz pomy\u015blcie o turystyce w tych miastach, bez odwiedzania wspomnianych obiekt\u00f3w – to w\u0142a\u015bnie jest maroka\u0144ska rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Maroko jest krajem muzu\u0142ma\u0144skim. Nie ma tu fundamentalizmu – albo te\u017c  jest wzgl\u0119dnie umiarkowany. Kobiety cz\u0119sto chodz\u0105 tu z odkrytymi g\u0142owami, a czasami s\u0105 nawet ubrane dosy\u0107 \u201eodwa\u017cnie\u201d. Kr\u00f3l Maroka opiekuje si\u0119 tak\u017ce judaizmem i chrze\u015bcija\u0144stwem. Jednak w Maroku nie ma (jak na przyk\u0142ad na Bliskim Wschodzie) rdzennych, starych wsp\u00f3lnot chrze\u015bcija\u0144skich, jakie przetrwa\u0142yby arabsk\u0105 inwazj\u0119 z VII\/VIII wieku. Miejscowi, wsp\u00f3\u0142cze\u015bni chrze\u015bcijanie to g\u0142\u00f3wnie emigranci z \u201eczarnej\u201d Afryki. Maroka\u0144skie, historyczne \u015bwi\u0105tynie to meczety, a w nich s\u0105 r\u00f3wnie\u017c miejsca spoczynku najwa\u017cniejszych w\u0142adc\u00f3w. Z zewn\u0105trz robi\u0105 one du\u017ce wra\u017cenie. Minarety Mahgrebu s\u0105 swoiste i chyba najlepiej oddaj\u0105 specyfik\u0119 ciekawej, tutejszej tradycji architektonicznej; tym wi\u0119ksza szkoda, \u017ce mo\u017cna je podziwia\u0107 tylko z zewn\u0105trz meczet\u00f3w. Do \u015brodka nie wejdziecie, je\u015bli nie jeste\u015bcie muzu\u0142manami. Jest to konsekwentnie przestrzegane prawo i mniejsza z jego opisywan\u0105 wsz\u0119dzie genez\u0105, bo chodzi o fakt. Oczami wyobra\u017ani widz\u0119 kiwanie g\u0142owami naszych konserwatyst\u00f3w; ich zrozumienie dla sytuacji. Czy tabuny turyst\u00f3w (cz\u0119sto roznegli\u017cowanych) to odpowiednie wype\u0142nienie pustek europejskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w? Mo\u017ce i nie, ale dajmy szans\u0119 r\u00f3wnie\u017c im. Osobn\u0105 spraw\u0105 i kolejnym przyczynkiem dla naszych prawicowc\u00f3w, do refleksji nad sytuacj\u0105 w Maroko, jest tamtejszy stosunek do LGBT. M\u00f3wi\u0105c najkr\u00f3cej: homoseksualizm, jest w Kr\u00f3lestwie Maroka\u0144skim penalizowany\u2026 Ca\u0142o\u015b\u0107 tej refleksji prowadzi nas jeszcze dalej, do zagadnienia trzeciego; pytania o zderzenie kultur: muzu\u0142ma\u0144skiej i naszej zachodniej – wyst\u0119puj\u0105cej obecnie w dw\u00f3ch skrajnie przeciwnych wariantach: lewicowo liberalnym lub tradycyjno-chrze\u015bcija\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

Obraz innego \u015bwiata<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Trzydzie\u015bci lat temu, ameryka\u0144ski politolog Samuel Huntington wyda\u0142 swoj\u0105 fundamentaln\u0105 prac\u0119 \u201eZderzenie Cywilizacji\u201d. Wed\u0142ug niego, poszczeg\u00f3lne kr\u0119gi kulturowe, pokrywaj\u0105ce si\u0119 z wielkimi religiami \u015bwiata s\u0105 wobec siebie wrogie, wzajemnie nieredukowalne i rozwijaj\u0105 si\u0119 zgodnie z w\u0142asn\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 dynamik\u0105. Cywilizacja islamu to jeden z takich obszar\u00f3w\/kr\u0119g\u00f3w. Huntington odrzuca mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa typu zachodniego na obszarze poza rdzennymi terenami Zachodu – a wi\u0119c i na terenach cywilizacji islamu. <\/p>\n\n\n\n

Na drugim biegunie by\u0142a teoria Francisa Fukuyamy. Wy\u0142o\u017cona zosta\u0142a ona (nieco wcze\u015bniej ni\u017c ukaza\u0142a si\u0119 wspomniana publikacja Huntingtona), w eseju o dobitnym tytule \u201eKoniec historii?\u201d. Wed\u0142ug Fukuyamy, upadek komunizmu \u201ezako\u0144czy\u0142 histori\u0119\u201d. Pewien wariant spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa \u2013 a wi\u0119c: liberalna demokracja z wolnym rynkiem i rozumianymi w spos\u00f3b zachodni prawami cz\u0142owieka \u2013 dowiod\u0142y swojej wy\u017cszo\u015bci. Pytanie jakie pozostaje dotyczy jedynie tego, \u201ekiedy\u201d, a nie: \u201eczy, w og\u00f3le\u201d reszta \u015bwiata przyjmie ten model. M\u0142odszy od Huntingtona o ca\u0142e pokolenie, Fukuyama zdo\u0142a\u0142 ju\u017c wycofa\u0107 si\u0119 z nazbyt optymistycznej cz\u0119\u015bci swoich pogl\u0105d\u00f3w, ale \u201efukujamizm\u201d w wersji uproszczonej, zadomowi\u0142 si\u0119 w g\u0142owach zachodnich humanist\u00f3w – szczeg\u00f3lnie humanist\u00f3w m\u0142odych. Najcz\u0119\u015bciej nawet nie wiedz\u0105 oni, kogo cytuj\u0105, ale s\u0105 przekonani o bezalternatywno\u015bci i powszechno\u015bci w\u0142asnego modelu cywilizacyjnego. Wielu z nich wakacyjnie odwiedza Maroko, prawdopodobnie nie zastanawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce jest to kraj \u015bwietny do rozwa\u017cania powy\u017cszego tematu; a jest tak z dw\u00f3ch powod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze, \u015bwiat Zachodu ma fundamentalny problem z nielegaln\u0105 emigracj\u0105 z Bliskiego Wschodu i P\u00f3\u0142nocnej Aryki. Ostro\u015b\u0107 zagadnienia bierze si\u0119 nie tyle z samego faktu migracji, ile z odrzucania norm naszego \u017cycia przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 migrant\u00f3w. Co prawda, prozachodnie Maroko nie jest \u017cadnym z g\u0142\u00f3wnych kana\u0142\u00f3w ich przybywania, ale blisko\u015b\u0107 geograficzna powoduje, \u017ce nap\u0142ywaj\u0105 oni tak\u017ce st\u0105d. Cho\u0107 temat mnie ciekawi, to nie sprawdzi\u0142em naocznie jak wygl\u0105da nielegalna emigracja z Maroka. \u015awiadomie nie odwiedzili\u015bmy p\u00f3\u0142nocy kraju \u2013 Rifu, bo szukali\u015bmy \u015bwiata mniej \u015br\u00f3dziemnomorskiego, a bardziej \u201eafryka\u0144skiego\u201d. Nie mog\u0142em si\u0119 wi\u0119c przekona\u0107 czy \u201epontony\u201d odbijaj\u0105 tak\u017ce z tutejszych wybrze\u017cy. Jednak niemal pod\u015bwiadomie widok m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn na ulicach tutejszych miast i miasteczek przywo\u0142ywa\u0142 mi nasz g\u0142\u00f3wny problem i by\u0142o tak, chocia\u017c na poziomie \u015bwiadomo\u015bci wiedzia\u0142em, \u017ce przecie\u017c tu s\u0105 oni u siebie, \u017ce to nie s\u0105 \u017cadni nielegalni migranci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Drug\u0105 spraw\u0105 pozostaje obserwacja \u201ezderzenia cywilizacji\u201d w samym Maroku. Kraj jest otwarty na turyst\u00f3w i \u015bci\u0105ga nie tylko tych odwa\u017cniejszych i lepiej intelektualnie przygotowanych. Ci ostatni to tury\u015bci\/podr\u00f3\u017cnicy; chodz\u0105 oni w trekkingowych sanda\u0142ach, obeznani s\u0105 z cz\u0119\u015bci\u0105 miejscowych norm i ubieraj\u0105 si\u0119 stosownie do kultury kraju – spotykali\u015bmy ich cz\u0119sto, ale w miejscach turystycznych dominowali inni. Owo maroka\u0144skie otwarcie, skutkuje zbiorowymi wycieczkami przywo\u017conymi z hoteli na wybrze\u017cu. Bywa, \u017ce uczestnicy takich \u201eegzotycznych eskapad\u201d, paraduj\u0105 po suku w niemal pla\u017cowych strojach. Europa jest napraw\u0119 blisko, wi\u0119c z Hiszpanii mo\u017cna tu wpa\u015b\u0107 dos\u0142ownie na jeden dzie\u0144. Widzimy wi\u0119c grupki m\u0142odych dziewczyn wytatuowanych i wyzywaj\u0105co ubranych. Nikt im tu nie zwr\u00f3ci uwagi. Tury\u015bci s\u0105 traktowani tak, jak podchodzi si\u0119 do przynosz\u0105cego doch\u00f3d klienta, a czasem jak frajera, na jakim mo\u017cna \u0142atwo zarobi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Te my\u015bli przychodzi\u0142y mi do g\u0142owy w oczekiwaniu na obiad w otwartej na ulic\u0119 restauracji w Marrakeszu. W pewnej chwili do lokalu wesz\u0142a m\u0142oda Europejka. Wysoka i szczup\u0142a, ale trudno mi powiedzie\u0107 czy \u0142adna, bo od podbr\u00f3dka w d\u00f3\u0142 by\u0142a pokryta g\u0119stym tatua\u017cem. W przegrodzie nosa mia\u0142a du\u017cy kolczyk.\u00a0 Z ca\u0142ego jej zachowania emanowa\u0142o kompletne zagubienie. Pyta\u0142a o co\u015b kelner\u00f3w. Nie byli wobec niej nieuprzejmi. Starali si\u0119 jej w czym\u015b pom\u00f3c. Patrzyli na ni\u0105 mo\u017ce troch\u0119 jak na seksualny obiekt, ale bez agresji. W ich zachowaniu wida\u0107 by\u0142o te\u017c mas\u0119 protekcjonalizmu. Pami\u0119tam, \u017ce przemkn\u0119\u0142a mi wtedy przez g\u0142ow\u0119 pewna my\u015bl: jaka\u017c to si\u0142a mog\u0142aby ich – pewnych siebie, swych warto\u015bci,\u00a0 m\u0142odych, muzu\u0142ma\u0144skich m\u0119\u017cczyzn – zmusi\u0107 do przyj\u0119cia norm tej dziewczyny (mo\u017ce studentki jakiego\u015b humanistycznego fakultetu na lewicuj\u0105cym uniwersytecie)? Jaki mamy w r\u0119ku argument? Europejski socjal? Serio?<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Maroko posiada w\u0142asn\u0105 architektur\u0119 i kuchni\u0119, sw\u00f3j spos\u00f3b zdobienia wn\u0119trz i ubierania si\u0119. Tubylcy s\u0105 ze swojej maroka\u0144sko\u015bci zadowoleni. Jest to naprawd\u0119 \u015bwiat \u201efascynuj\u0105cy\u201d i\u00a0 oferuj\u0105cy \u201eniepowtarzalne\u201d wra\u017cenia. Mo\u017ce nawet jestem nim nieco \u201eoczarowany\u201d (i to mimo \u015bmieci na pustyni i smrodu moczu na ulicach Marrakeszu). To ich kraj i nic mi do tego \u2013 jestem w nim tylko go\u015bciem. Po\u0142owa Maroka\u0144czyk\u00f3w – lub ogromna cz\u0119\u015b\u0107 w ka\u017cdym z nich – to Berberowie. Byli na tej ziemi od zawsze; s\u0105 u siebie. Ja, wr\u00f3ciwszy do kraju, mo\u017ce nieco ostrzej widz\u0119, \u017ce ja te\u017c chcia\u0142bym, aby w moim centralno-europejskim zak\u0105tku, to co moje i rodzime – moim i rodzimym pozosta\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podr\u00f3\u017ce i podr\u00f3\u017cnicy Dziesi\u0119\u0107 dni temu wr\u00f3ci\u0142em z Maroka. Do g\u0142owy ci\u015bnie si\u0119 fundamentalne pytanie: po co porzucamy komfort w\u0142asnego \u015bwiata? Dlaczego szukamy egzotyki? Czy a\u017c tak \u017ale nam w domu? Niestety, chyba nie ma odpowiedzi uniwersalnej, ale mo\u017ce obserwacja tego, co inne pokazuje nam lepiej to, co jest nasze, w\u0142asne\u2026 Istnieje pewien wsp\u00f3\u0142czesny standard … <\/p>\n

Czytaj dalej \u201eNieoczywiste i kontrowersyjne refleksje po maroka\u0144skiej podr\u00f3\u017cy\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[20,19,21],"class_list":["post-381","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-o-swiecie","tag-ekologia","tag-maroko","tag-nielegalna-migracja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=381"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":403,"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/381\/revisions\/403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyzewski.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}